NATO’da tarihi eşik: Ankara Zirvesi

SETA Vakfı Savunma Araştırmacısı Rıfat Öncel, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin açıklamaları doğrultusunda Ankara Zirvesi’nin önemini ele aldı. NATO Liderler Zirvesi, 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara’da gerçekleşecek ve ittifakın değişim sürecinde kritik bir adım olacak. Günümüzde NATO, askeri ve siyasi olarak çeşitli zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. Son dönemdeki savaşların niteliği, ittifakın askeri kapasitesinin sorgulanmasına neden olurken, transatlantik ilişkilerdeki gerilimler müttefikler arasındaki siyasi dayanışmayı zayıflatmıştır. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasıyla askeri yeteneklerin güçlendirilmesine yönelik çabalar devam etse de halen yeterli düzeyde olmadığı görülmektedir. Ayrıca, 2025 yılında Donald Trump’ın ABD Başkanlığına gelmesiyle transatlantik ilişkilerde artan ayrışma dikkat çekmektedir. Dolayısıyla, Ankara Zirvesi, bu sorunların üstesinden gelmede önemli bir rol oynayacaktır.

NATO’daki değişim ve Ankara Zirvesi’nin önemi, son yıllarda artan NATO dönüşümü tartışmalarıyla özellikle dikkat çekicidir. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara Zirvesi’ni “Bence gerçekten çok önemli, hatta belki Lahey Zirvesi’nden bile daha önemli.” olarak nitelendirirken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise bu zirvenin tarihin en önemli zirvesi olabileceğine işaret etmiştir. Bu açıklamaların arkasında, ittifakın değişen güvenlik ortamına uyum sağlama sürecinde yatan dinamikler bulunmaktadır. Geçen yıl Lahey Zirvesi’nde savunma harcamalarının GSYH’ye oranının yüzde 5’e çıkarılması gibi önemli kararlar alınmıştır. Ancak artık müttefiklerin sadece savunma bütçelerini artırmaları yeterli görülmemekte, aynı zamanda muharebe yeteneklerinin güçlendirilmesi beklenmektedir. Bu yılki zirvede, NATO’nun daha yapısal bir dönüşüm geçirebileceği öngörülmektedir. ABD’li üst düzey yetkililerin ve Rutte’nin NATO 3.0 vurguları, ittifakın askeri gücünü sağlamlaştırma üzerine odaklanmaktadır. NATO 3.0, ittifakın konvansiyonel savunma ve caydırıcılığını güçlendirmeyi hedeflemektedir. ABD, Avrupa’nın buradaki zayıf halka olduğunu düşünmektedir. Bu değişimle ABD, kıtadaki birliklerini geri çekebilir ve nükleer caydırıcılıkla desteklenen bir emniyet görevi üstlenebilir. Ankara Zirvesi, bu hedefler etrafında atılacak adımların belirlenmesinde kritik bir rol oynayacaktır.

Değişen NATO’da Türkiye’nin konumu da önemlidir. Son yıllarda Rusya-Ukrayna Savaşı ve Orta Doğu’daki istikrarsızlık, Türkiye’nin NATO içindeki rolünü ve Avrupa güvenliğindeki etkisini artırmıştır. Yüksek profilli tatbikatlara katılım, savunma üretim hatlarının açılması, Avrupalı müttefiklerle derinleşen savunma sanayii işbirliği ve Türkiye’nin milli savunma yatırımlarındaki artış, Türkiye’nin bu değişimde oynadığı rolü göstermektedir. Türkiye, savunma harcamalarını GSYH’ye oranla yüzde 2,33 seviyesinde tutarken, Lahey’de belirlenen yüzde 5 hedefine daha erken ulaşması beklenmektedir. Ekipman harcamalarında da benzer şekilde ilerlemektedir. NATO’nun 2014 hedefleri doğrultusunda ekipman alımı payını artırmayı planlarken, Türkiye’nin ekipman harcaması payı hiçbir zaman yüzde 25’in altına düşmemiştir. Türkiye, savunma sanayiinde de büyük gelişme göstermiş ve birçok NATO müttefikiyle stratejik işbirlikleri kurmuştur. Genel Sekreter Rutte, Türkiye’nin savunma sanayiindeki başarısını vurgulayarak bu durumun tüm müttefikler için olumlu olduğunu belirtmiştir. Ankara Zirvesi kapsamında düzenlenecek NATO Zirvesi Savunma Sanayii Forumu 2026, savunma sözleşmelerinin imzalanacağı tarihteki en büyük endüstri toplantısı olacak. Bu gelişmeler, savunma sanayiinin NATO’da stratejik bir faktör haline geldiğini göstermektedir.

Ancak dönüşen NATO, Türkiye için yeni zorluklar da beraberinde getirebilir. NATO 3.0 çerçevesinde Avrupa’nın güçlenmesi istenirken, bunun yöntemi konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. AB mekanizmalarında Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin vetoları ve ek maddeleri, Türkiye ile AB arasındaki savunma işbirliğini kısıtlamaktadır. Ankara Zirvesi’nde siyasal dayanışmanın artması beklenirken, bu konuda radikal değişiklikler pek olası görünmemektedir. Bu durumda, Türkiye’nin Avrupa ülkeleriyle olan savunma işbirliklerini derinleştirmesi ve ABD ile olan tedarik sorunlarını çözmesi gerekecektir. ABD’nin F110 motorları satışı konusunda Kongre’ye bildirmesi olumlu bir adım olarak değerlendirilmektedir. Ankara Zirvesi, NATO’nun geçirdiği değişim sürecinde kritik bir adım olacak ve geleceğe dair yol haritasının belirlenmesine katkı sağlayacaktır. Askeri yeteneklerin güçlendirilmesi ve finansal kaynakların muharebe kabiliyetlerine yönlendirilmesi gibi konuların zirvede önemli bir yer tutması beklenmektedir. Aynı zamanda, savunma sanayiinin ittifak için stratejik bir faktör haline gelmesiyle Türkiye, etkin ve önemli bir role sahip olacaktır.