Kuzey Atlantik’teki İzlanda, AB üyelik müzakerelerini yeniden başlatma konusunda yarın referanduma gidiyor. Sonuç, ülkenin geleceğini belirleyecek.
Kuzey Atlantik Okyanusu’nda yer alan yaklaşık 400 bin nüfuslu İzlanda, Avrupa Birliği’ne (AB) üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılıp başlatılmamasına karar vermek üzere yarın sandık başına gidiyor. Ülke, değişen jeopolitik dengeler ve iç tartışmalar ekseninde kritik bir dönemeçten geçiyor. Yarınki referandum, İzlanda’nın ekonomik, siyasi ve egemenlik konularını yeniden gündeme taşıyor.
İzlanda, AB üyelik başvurusunu 2009 yılında yaptı. Ancak müzakereler devam ederken 2013’te AB karşıtı bir hükümetin göreve gelmesiyle süreç askıya alındı. 2024 yılındaki son seçimde Sosyal Demokrat İttifakı liderliğinde kurulan koalisyon, müzakerelerin yeniden başlatılması konusunda referandum kararı aldı.
Referandumdan “evet” oyu çıkması halinde, üyelik müzakereleri yeniden başlayacak. Bu müzakerelerin tamamlanmasının ardından, tam üyelik için ayrı bir referandum daha yapılması gerekecek. Ada’nın Grönland-İzlanda-İngiltere (GIUK) Boşluğu’nda stratejik bir konumda bulunması, referandumun jeopolitik boyutunu güçlendiriyor.
İzlanda’nın AB üyeliği konusundaki en hassas başlıklardan biri balıkçılık sektörü olarak öne çıkıyor. Bu sektör, ülkenin sadece ekonomik açıdan değil, ulusal kimlik ve egemenlik açısından da büyük önem taşıyor. AB’nin Ortak Balıkçılık Politikası’na dahil olmanın İzlanda’nın balıkçılık üzerindeki karar alma yetkisini nasıl etkileyeceği endişesi bulunuyor.
Araştırmacı Tobias Etzold, referandum sonucunu belirleyecek en önemli etkenlerin başında bağımsızlık ve egemenlik konularının geldiğini belirtti. Etzold, İzlanda’nın AB’ye katılması durumunda balıkçılık sektörü üzerindeki kontrolünü kaybetme korkusunun etkili olduğunu vurguladı. Uzman ayrıca, ABD’den gelen askeri desteğin azalması ve NATO’nun zayıflaması halinde “dışlanma korkusu”nun da etkili olabileceğini ifade etti.
AB Komisyonunun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, Hırvatistan’da yaptığı açıklamada, İzlanda’nın gelecek bir veya iki yıl içerisinde AB üyesi olmaya hazır olabileceğini söyledi. Kos, yarınki referandumdan “evet” oyu çıkması durumunda müzakerelerin en kısa sürede başlayabileceğini dile getirdi.
İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) ve Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) üyesi olmasının yanı sıra Schengen Bölgesi’nin de bir parçası konumunda bulunuyor. Ülke, NATO üyesi olmasına rağmen daimi bir orduya sahip değil. İzlanda’nın güvenliği, NATO üyeliğine, müttefiklerin sağladığı askeri imkanlara ve özellikle ABD ile 1951’de imzalanan savunma anlaşmasına dayanıyor.
AB üyeliğini savunan kesimler, üyeliğin karar alma süreçlerine daha fazla katılım sağlayacağını ve ekonomik istikrar açısından faydalı olacağını belirtiyor. Buna karşılık, AB üyeliğine karşı çıkanlar ise İzlanda’nın mevcut düzenlemelerle Avrupa pazarına erişebildiğini ve tam üyeliğin egemenlik alanında yaşanabilecek kayıpları karşılamayabileceğini düşünüyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, İzlanda’ya coğrafi bakımdan son derece yakın olan Grönland’a yönelik söylemleri de Ada’nın güvenlik politikasını etkileyen önemli gelişmeler arasında yer alıyor. Trump’ın Grönland’ın ABD kontrolünde olması gerektiği yönündeki açıklamaları, İzlanda’da yakından takip ediliyor. Bu durum, olası bir ABD-Danimarka geriliminin Kuzey Atlantik güvenliğini doğrudan etkileyebileceği ve İzlanda’nın kendi güvenlik pozisyonunu yeniden değerlendirmesini gerektirebileceği şeklinde yorumlanıyor.
İzlanda medyasında yayımlanan anketlere göre, halkın yüzde 51,3’ü AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılmasından yana. Müzakerelerin yeniden başlamasına karşı çıkanların oranı ise yüzde 48,7 olarak kaydedildi. Bu veriler, yarınki referandumda “başa baş” bir sonucun ortaya çıkabileceğine işaret ediyor.
